درخشش دیپلماسی علمی ایران در سمرقند؛ از تصویب منشور کوروش تا ثبت نام بایزید بسطامی و علامه طباطبایی در یونسکو

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو- سعید جلیلی: در جریان چهل‌وسومین کنفرانس عمومی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در شهر تاریخی سمرقند، هیئت جمهوری اسلامی ایران به ریاست حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، با حضوری فعال و اثرگذار، مجموعه‌ای از دستاوردهای بزرگ علمی، فرهنگی و بین‌المللی را به نام ایران ثبت کرد؛ از تصویب منشور کوروش کبیر به‌عنوان نخستین سند حقوق بشر جهان تا ثبت دو چهره برجسته ایرانی در فهرست بزرگداشت‌های یونسکو و گسترش دیپلماسی علمی با کشورهای مختلف.

ایران، پیشگام دیپلماسی علمی و فرهنگی در مسیر توسعه فراملی

دیپلماسی علمی و فرهنگی امروز دیگر صرفاً ابزار گفت‌وگو نیست، بلکه یکی از مؤثرترین راه‌های قدرت‌سازی نرم و توسعه پایدار در جهان معاصر به شمار می‌رود. تجربه حضور جمهوری اسلامی ایران در سمرقند، نمونه‌ای روشن از این واقعیت است که تعامل دانشگاه‌ها، تبادل دانش و احترام به میراث فرهنگی می‌تواند دروازه‌ای تازه به سوی همکاری‌های پایدار بین ملت‌ها بگشاید.

در این مسیر، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با اتخاذ رویکردی فعال در عرصه بین‌المللی، توانسته است دانشگاه‌های کشور را از چارچوب ملی فراتر برده و به بازیگرانی مؤثر در شبکه علمی جهانی تبدیل کند.

از انعقاد تفاهم‌نامه‌های علمی و آموزشی گرفته تا ثبت چهره‌های فرهنگی ایران در یونسکو و بازتعریف جایگاه منشور کوروش به عنوان نماد گفت‌وگوی تمدن‌ها، همگی نشان می‌دهد که ایران توانسته است میان علم، فرهنگ و سیاست خارجی پیوندی سازنده برقرار کند.

از تهران تا سمرقند؛ دیپلماسی علمی در مسیر روشن

پیش از آغاز رسمی اجلاس، وزیر علوم کشورمان در سفر به تاشکند با رؤسای جمهور و وزرای آموزش ازبکستان، اسلواکی و فیلیپین دیدار کرد. در همه دیدارها، بر توسعه همکاری‌های دانشگاهی، پژوهشی و فناورانه تأکید شد.

در سخنرانی خود در اجلاس، دکتر سیمایی ضمن محکومیت ترور دانشمندان ایرانی در جنگ ۱۲ روزه، منشور کوروش را نماد «نوع‌دوستی، صلح‌باوری و احترام به ارزش‌های مشترک بشری» توصیف کرد.

دیپلماسی فرهنگی وزارت علوم؛ تداوم میراث تمدنی ایران

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در چارچوب سیاست‌های کلان علمی کشور، دیپلماسی فرهنگی را به‌عنوان بخشی از راهبرد قدرت نرم ایران دنبال می‌کند. این دیپلماسی، مبتنی بر سه محور اصلی است: معرفی میراث علمی ایران در مجامع بین‌المللی، گسترش همکاری‌های دانشگاهی و ترویج صلح و گفت‌وگو از مسیر علم.

حضور پرثمر هیئت ایرانی در سمرقند، جلوه‌ای روشن از این سیاست بود؛ جایی که ایران با زبان علم و فرهنگ، پیام همکاری، دوستی و خردورزی را به جهان مخابره کرد.

منشور کوروش؛ بازتاب جهانی میراث انسانی ایران

در یکی از تاریخی‌ترین مصوبات این اجلاس، منشور کوروش کبیر به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران با اجماع اعضای یونسکو به‌عنوان «نخستین سند بنیادین حقوق بشر جهان» به رسمیت شناخته شد.

این مصوبه که بر احترام به تنوع فرهنگی و میراث مشترک بشری تأکید دارد، جایگاه ایران را در پاسداشت ارزش‌های انسانی و فرهنگی جهان تثبیت کرد. بر اساس تصمیم یونسکو، آموزه‌های برگرفته از منشور کوروش در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی این سازمان تقویت خواهد شد.

محکومیت ترور دانشمندان و ضرورت حمایت جهانی از امنیت پژوهشگران

در حاشیه چهل‌وسومین کنفرانس عمومی یونسکو در سمرقند، حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در جمهوری اسلامی ایران، در دوازدهمین نشست بین‌منطقه‌ای کمیسیون‌های ملی یونسکو حضور یافت و طی سخنرانی خود بر نقش مؤثر کمیسیون‌های ملی در تحقق اهداف توسعه پایدار و گسترش همکاری‌های فرهنگی و علمی میان ملت‌ها تأکید کرد.

او در بخشی از سخنان خود با اشاره به قطعنامه مشترک ایران و تاجیکستان درباره منشور کوروش، از کشورهای عضو یونسکو خواست تا از این سند تاریخی به‌عنوان نماد جهانی حقوق بشر و احترام به تنوع فرهنگی حمایت کنند.

فرطوسی همچنین با محکومیت قاطع ترور دانشمندان و پژوهشگران ایرانی، خواستار تدوین سازوکار بین‌المللی برای حمایت از امنیت پژوهشگران و دانشگاهیان در سراسر جهان شد و تأکید کرد: «علم و اندیشه مرز نمی‌شناسد؛ حمله به پژوهشگر، حمله به آینده بشر است. جامعه جهانی باید از امنیت دانش و صاحبان آن صیانت کند.»

ثبت نام بایزید بسطامی و علامه طباطبایی در فهرست بزرگداشت‌های جهانی

در نشست کمیسیون روابط خارجی یونسکو (PAX)، به پیشنهاد کمیسیون ملی یونسکو در ایران، دو چهره برجسته فرهنگی کشور، بایزید بسطامی و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی، در فهرست بزرگداشت‌های جهانی یونسکو برای دوره ۲۰۲۷–۲۰۲۶ به ثبت رسیدند.

علامه طباطبایی، مفسر، فیلسوف، فقیه اصولی و عارف شیعه ایرانی

هزار و صد و پنجاهمین سالگرد وفات بایزید بسطامی با حمایت کشورهای ارمنستان، تاجیکستان و ترکیه و صدمین سالگرد فعالیت علمی علامه طباطبایی با حمایت آذربایجان، عراق و پاکستان به تصویب رسید.

ایران همچنین در ثبت بزرگداشت سه چهره برجسته جهان اسلام — رابعه بلخی، آیت‌الله محمدباقر صدر و باکی شاعر ترک — نقش فعالی ایفا کرد.

فیلم کامل سخنرانی وزیر علوم در سمرقند

دیدار وزیر علوم با رئیس‌جمهور ازبکستان

در دیدار حسین سیمایی با شوکَت میرضیایف، رئیس‌جمهور ازبکستان، ضمن ابلاغ سلام گرم مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران، بر گسترش روابط علمی، فرهنگی و فناورانه میان دو کشور تأکید شد.

رئیس‌جمهور ازبکستان نیز با ابراز خرسندی از این دیدار، دکتر پزشکیان را از شخصیت‌های دوست‌داشتنی خود توصیف و از دعوت رسمی ایران برای سفر به تهران استقبال کرد.

گفت‌وگو با رئیس‌جمهور و وزیر علوم اسلواکی

وزیر علوم کشورمان در حاشیه اجلاس با پیتر بلگرینی، رئیس‌جمهور اسلواکی و وزیر علوم این کشور دیدار کرد. بلگرینی ضمن یادآوری سفر موفق خود به ایران در سال ۱۳۹۵، بر اهمیت روابط فرهنگی و علمی با ایران تأکید کرد و گفت: «ایران کشوری بزرگ، مهم و استراتژیک است و روابط دوستانه با آن ضرورتی انکارناپذیر محسوب می‌شود.»

در پایان این دیدار، طرفین با تبادل هدایا و تأکید بر توسعه همکاری‌های علمی و دانشگاهی، به گسترش مناسبات دو کشور ابراز تمایل کردند.

گسترش دیپلماسی علمی با کشورهای دوست

در ادامه دیدارهای دوجانبه، سیمایی با بالاژ هانکو، وزیر علوم مجارستان، درباره گسترش همکاری‌های فنی، حرفه‌ای و کشاورزی گفت‌وگو کرد و تأکید نمود: «دیپلماسی علمی سریع‌ترین راه برای آغاز گفت‌وگو و تفاهم میان دولت‌ها و ملت‌هاست؛ مسیری که می‌تواند راه را برای دیپلماسی سیاسی هموار کند.»

همچنین در دیدار با خانم وجیهه قمر، وزیر آموزش پاکستان، دو طرف بر اشتراکات فرهنگی و تمدنی دو ملت و توسعه همکاری‌های علمی و آموزشی تأکید کردند.

وزیر آموزش پاکستان ضمن تمجید از میراث ایرانی چون حافظ و سعدی، از پیشرفت‌های علمی و فناورانه ایران قدردانی کرد و خواستار تبادل تجربیات دانشگاهی شد.

دیپلماسی علمی، علاوه بر گسترش همکاری‌های پژوهشی و تبادل استاد و دانشجو، زمینه‌ساز ارتقای کیفیت آموزش عالی، توسعه فناوری و افزایش اعتبار علمی ایران در سطح جهانی است. در کنار آن، دیپلماسی فرهنگی نیز چهره‌ای انسانی‌تر از ایران در عرصه بین‌المللی ارائه کرده و به تقویت سرمایه نمادین کشور در میان ملت‌ها انجامیده است.

بدین‌ترتیب، آنچه در سمرقند رقم خورد، صرفاً مجموعه‌ای از دیدارها و تفاهم‌نامه‌ها نبود، بلکه بیانیه‌ای عملی از نقش فراملی ایران در تولید علم، ترویج صلح، و پاسداشت میراث مشترک بشری بود — نقشی که دانشگاه‌های ایرانی در دهه پیش‌رو، بیش از پیش عهده‌دار آن خواهند بود.